2008-03-12 20:00:36
Ëåêö ¹16 Г.К.Жуковын гэр музей.
ЗХУ-ын 4 удаагийн баатар Монгол улсынбаатар,маршал ГеоргийКонстантиновичЖуко] зориулсан гэр музейг Халхын голын ахмад дайчид болон т бахархан дэмжигч ард түмний санаачилга дэмжлэгээр Халхын голын дайныялалтын40жилийнойкбаярыгтохиолдуулан 1979 оны 08-р сарын 19-ний өдөр анх нээсэн юм. Одоогийн музейн байшинд Г.К-Жуков кь гэр бүлийн хамтаар 1939 оны 09-р сараас 1940 оны 05-р сар хүртэл амьдарч байсан түүхтэй билээ.
Уг музен нь эхэндээ БХЯ-ны харъяа биеэ даасан улсын чанартай музей байсан ба 1996 онд Монгол Цэргийн Музейн харъяалалд шилжүүлсэн байна. Тус музей нь Г.К.Жуковын охидууд болон ОХУ-ын элчин сайдын яам, Монгол дахь Оросын байгууллагуудтай байнга харнлцаа холбоотой ажшшаж, өөрийн музейд холбогдох баримт материал, эд өлгийн зүйлсийг цуглуулах талаар аыхаарч байна.
Г.К.Жуковьш гэр музей нь үзмэрийн 3 танхимтай. Халхын голын дайн, Аугаа эх орны дайн, Дайны дараахи жилүүд ба Г.К.Жуковын амьдрал үйл ажиллагаанд холбогдох түүхэн гэрэл зураг, баримт бичгүүд, түүний эдэлж хэрэглэж явсан эд зүйпс, Монгол, Япон улсын цэргийн түүхийн архиваас сонгож авсан урьд бичсэн захидал, гэр бүлийнхнийнх нь дурсамж,
Тус музей нь Орос, Монголын байгууллагуудтай байнгын хамтын ажиллагаатай ажилладаг ба тэдний дэмжлэг хандиваар өөрийн музейн бүрэн засвар, үзүүллэг дэглэлт, музейн тоног төхөөрөмж, иж бүрэн компьютер, орос хэл дээр хэвлэгдсэн шинэ тутам гарч буй ном хэвлэл зэргийг авч өөрийн музейг: баяжуулжñàí.
Монгол Цэргийн Мóçей. Монгол Цэргийн Музей нь мон] тийн баялаг түүхийн дурсгалт эд өлөг, баримт матсриал луулах, хадгалах. судлах, сурталчлах үүрэг зоршгг бүхий эрд нжилгээ, судалгаа-сурталчилгаа, соёлын байгууллага юм. сарын 21-ний өдрийн хурлаас Монголын Ардын Армийн музей байгуулах тухай 2 тоот тогтоол гарснаар эх үүсвэр нь тавигджээ. Улмаар 1967 онд УБИС-ийгтөгссөн В.Равсалыг МАА-ийн «Дайчин алдарын тасалгаа» нэртэй танхимын эрхлэгчээр томилон ажиллуулжээ. Б.Равсал музей байгуулах бэлтгэл ажил хийх үүрэг авч социалист орнуудын болон өөрийн армийн зэвсэг, техник, ^ цэргийн хуяцас хэрэглэл зэрэг эд өлөг цуглуулах ажлыг нилээд ИДЭВХТЭЙ ХИЙЖ ЭХЭЛЖЭЭ.
1986 оыы эхээр БХЯ, УБЗТИ-тэй хамтрзн МАА-ийн музей-понарамыи барилгын зургийн даалгавар боловсруулжээ. Энэ даалгаварыг 1986 оны 2-р сарын 12-ны өдөр БНМАУ-ын улсын төлевлөгөөний комиссык 21-р тогтоолоор баталсан байна. Энэ даалгавар ёсоор музсй-понарамын барилгын байршлыг Улаанбаатар хотын АДХ-ьш гүйцэтгэх захиргааны 1979 оны 94-р тогтоолын дагуу Улаанбаатар хотын найрамдлын районы 15-р хорооллын үйлчилгээний төвийн зуүн дэнжид байхаар заасан байв. Барилга байгууламжийн зургийг Улсын барилгын зургийн төв институт, барилгын гүйцзтгэгч байгууллагыг Барилгын Цэргийг Удирдах Ерөнхий Газар гэж заажээ. Мөн барилгын зургийг 1986 оны 9 дугээр сард бэлэн болгож батлуулах ба барилгыг 1988-1993 " онд багтаан барнхыг дээрх байгууллагуудад даалгаж, хөрөнгө оруулалтын лимитийг 38,5 сая төгрөгөөр тогтоосон юм.
МАХН-ын Төв Хорооны иарийн бичгийн дарга нарын 1987 оиыб-рсарын 1-ний өдрийнхуралдаанн 198-ртогтоолоорармийн музей-понарам байгуулах ажлын Төв комиссыг байгуулж батлажээ.
1987 оны 10-р сарын 24-ний өнгеө Маахуур толгойн баруун талд музей-понарамын барилгын суурь тавих ёслолын ажиллагааг Монголын Ардын Армийн Улс Төрийн Газрын дарга дэспэгч генерал Ж.Балжинням нээжээ. Үүний дараа музей-понарамын барилгын суурь дор доыогт Халхьш гольгн шорооны дээж, хувьсгалын өлгий нутаг Алтанбулагийн хөрсний дээжийг их бууны хонгионий хамт хүндэтгэлтэйгээр байрлуулсны дараа хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн нар үг хэлсэн байна.
1987 оны 2-р сарын 13-нд БХЯ-ны сайдын н/42 тоот тущаал гарч музейн түр орон тоог баталсан байна. Энэ тушаалаар батлагдсан анхны тур орон тооны ажилтнуудын цалин хангамжийг 1987 оны 2-р сарын 15-наас эхлэн^рмийн офицерүүдийн ордонд хариуцуулсан байна. 1989 оиы 7-р сарын 10-вы өдөр Армийн Улс ТөриЙн Газрын даргын 64 тоот тушаал гарч армийн музейн орон тоог дахин цэгцэлж баталсан байна.
МАХН-ын Төв хорооны Улс Төрийн Товчооны 1979 оиы 2-р сарын 5-ны өдрийн 48-р тогтоолын заалтыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Халхын голд «Зөвлөлт Монголын цэргийн дайчин алдрын музев» байгуулахажил 1983оноосэхэлжөрнөсөнюм. Хэдийгээрэнэмузейн ажял соелын яамны ажил байсак боловч армийхан гол үүрэг гуйцэтгэсэн билээ.
1986-1989 оны үе бол музей-понарамын барилгын асуудлыг шийдвэрлүүлж эхлүулэх, музейн сэдэчилсэн төлввлөгөө боловсруулах, музейн фонд цуглуулан бүрдүүлэх, понарамм болон музсйн зураг чимэглэлийн шийдэл гаргах, орои тоо зохион байгуулалтын асуудал шийдвэрлэж хсинхэнэ музей байгуулалтын ажлын суурь бэлтгэлийг бүх талаар хангахад чиглзгдсэн ажлын жилүуд байлаа.
БХЯ-ны сайдын 1989 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдрийн 67 тоог тушаалаар Монголын Ардыи Армийи Төв музейн захирал гэдэг шинэ албантушаал буй болсон байна. Энэ тушаалаар МАА-ийн Төв ^зей нэртэй болжээ. 1979 оны 08-р сарыь1 19-нд нээгдсэн I .Х.Жуковын музей соёлын яамны харъяаллаас ЕХЯ-ны харъяалалд 1980 оньг 1-р сараас шилжсэн байсны дээр МАА-ийн томоохон нэптэл ангиудад «Дайчин алдрын тасалгаа»-нууд музейн хэлбэрээр байгуулагдаж, тэдгээрийг цаашид музей болгох чиглэлийг армийн комацдлал баримталж байсан улмаас тэдгээр танхим, музсйнүүдийн мзргэжлийн удирдлагыг төвлөрүүлэх зорилгоор «Монголын Ардын Армийн төв музей» гэж нэрлэсэн хэрэг байв.
Армийн төв музей 20 шахам ажилтантай болж ажилчдын хурал дзэр гарсан санал шүүмжлэлийг үндэслэя музейн ажилчдын хэсгийн зохион байгуулалтанд оруулах анхны оролдлого хийж байв. Үүнд Эрдэм шинжилгээ, сан хөмрв!-ийн хэсэг ахлагч, Интерьер сэргээн засварлалтын хэсэг, Аж ахуй санхүугийн хэсэг гэсэн бащшаар зохион байгуулжээ.
1990 онд Монгол орон зах зээлийн элнйн засагийн харилцаанд шилжин орж байсан үе байв. Энэ үйл явдалтай холбогдож музейн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө, ялангуяа панорамын сэдэв, музейн нэрийн талаар олон ургальч үзлийн үүднээс өөр өөрөөр хандах болов.
1991 оны 10.02-ны өдөр БНМАУ-ын Батлан Хамгаалах Яам, Засгийн Газрын дэргэдэх Соёл урлагийн хөгжлийн хорооны хамтарсан тушаалаар Монголын Ардын армийн Музсйг «Монгол Цэргийн Музей» хэмээн нэрлэж цэргийн музейнүүдийн тэргүүлэх музей болгохоор заасан байна. Уг музей юуны өмнө зохион байгуулалтын нилээд арга хэмжээ авч явуулсны дотор музейн боловсон хүчний асуудал байв. Үүнд музейг мэргэжлийн боловсон хүчнээр хангах, музейн ажнлтануудыг мэргэжлийн чиглэлээр нь бүлэглэж, ажилтануудын хариуцлагыг өндөржүүлэх, бие даасан бүтээлч санаачлагыг дээшлүүлэх зорилгоор доорх хэсгийн зохион байгуулалтанд шилжүүлэв.
1994-1995 онд тус музейн барклгыг ашиглалтанд оруулах хөрөнгийн эх ү^үсвэрийг олох талаар нэлээд анхаарч ажиллажээ. БХЯ-ны сайд Ш.Жадамбаа 1994 оны 5-р сарьгн 27-ны өдөр Монгол цэргийн музейн барилгыг эх үүсвэр бий болгох тухай 258 тоот тушаал гаргажээ. Монгол Цэргийн Музейн барилган ажлыг 0.22 р, 158-р ангиуд хийж гүйцэтгэсэн бөгөөд 1996 оны 3 сарын 15-нд Монгол Цэргийн музейн нээлтийн ёслолын ажиллагаа болж, анхныхаа ;лээн авсан түүхтэй юм.
Т ард түмэн ахмад дайчдын маань хүсэн хүлээсэи музей д орж, Монгол улсын соёлын түүхэнд нэгэн томоохон үйл явдал болон тэмдэглэгдсэн юм. Музейг барьж байгуулж ашиглалтанд оруулахад онцгой гавъяа зүтгэл гаргасан хүн «ол Батлан Хамгаалахынсайд Ш.Жадамбаа юм. Монгоя цэргийн музей ■ түүнийг өөрийн «Хүндэт дэвтэр»-т бичиж хүндэт өргөмжлөлөө гардуулсан'билээ.
Энэ хугацаанд Монгол Цэргийн Музей суурин болон нүүдщ үзэсгэлэнгүүдийг тогтмол ажиллуулж ирсэн юм. 1997-2000 онд хайгуул судалгааны ажил үргэлжлэн явуулав. 1997 оны 6, 7-р саруудад Хэнтий аймгийн Дадал, Биндэр, Баян-Адрага сумын нутгаар 13 хүрээний байлдаантай холбогдох газар орны хайгуулын ажлыг Цэргийн эрдэм шинжилгээний хүрэзлэнгийн цэргийн түүхийн сектортой хамтаран, 9-р сард Булган аймгийн Могод, Дашинчилэн сумын нутгаар Наху гүний тулалдаанд холбогдох газар орны хайгуулын ажлыг дангаараа явуулсан байна. Энэ ажлаар Бивдэр сумын нутаг дахь Өглөгчийн хэрмэнд тус музсйгээс анх удаа бие даасан археологийн малтлага хийж, шинэ чулуун зэвсгийн үе ба түүнээс хожуу үсийн ваарны хэлтэрхийнүүд, эртний чулуу болон шянэ чулууны үеийн зэвсэг, зэвсгийи үлдэгдэл олж авчирч байлаа. 1997 оны б-р сарын 20-ноос иөн сарын 30-ны өдрүүдэд Хэнтий аймгийн Гурванбаян, Батаифээт, Өмнөдэлгэр, Еиндэр, Баян-Адрага, Дадал суманд тус музей хээрийн судалгаа шинжилгээний ажил явуулж, 1998оны4-рсарын 14-20-ныөдрүүдэдХовдаймагтхайгуул судалгааны хэсэг ажиллуулж, 1998 онд Орхон-Уул, Булган аймагт хайгуул судзлгааны ажил хийжээ.
Сүүлийн жнлуүдэд музейн үндсэн үйл ажиллагаа болох үзүүллэг сурталчилгаа, сан хөмрөгийн баяжилт, хадгалалт хамгаалалтаид голлон анхаарч, музсйн аюулгүй байдльгг хангах үүдяээс музейн Харуул хамгаалалтын үүргийг чангаТган, дохиолол тавих, музейн өнгө зүсийг сайжруулах зорилгоор дотор гадна их засварын ажил, ^узсйн үндсэн үйл ажиллагааны орлогоос гадна бис даан олох орлогынэхүүсвэрийгнэмэгдүүлэхийн чиглэлийг баримталж байна. Мен гадаад дотоодын иргэдэд ©өрийи музейн үйл ажиллагааг сурталчилан таниулах талаар анхаарч байна.
Монгол Цэргийн Музейн нь БХЯ-НЫ харъяа аж ахуйн нэгж байгууллагуудын нэг бөгөөд яамнаас баталсан бүтэц орон тооны дагуу үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулж байна. Өдгөө тус музей нь удирдлага-санхүү, музейн алба, аж ахуй-үйлчилгээ болон Г.К.Жуковын музей гэсэн бүтэщ-эй юм.
*Музейн нь байнгын үзүүллэгийн 2 танхимтай ба гадна баруун зүүн жигүүрт Ш1 талбайд цэргийы зэвсэг техникүүдийг дэлгэн үзүүддэг.
Үзүүллэгийн нэгдүгээр танхимд хүрлийн үед холбогдох ан агнуур болон зэр завсгийн зориулалттай хүрэл хутганууд, МЭӨIII-I зууны үед холбогдох нумны ясан наалт, төрөл бүрнйн сумны төмөр зэвүүд, XIII зууны үед холбогдох хотгор илд, сөргөө, галт бөмбөг, хүрэл галт буу, монгол цэргийн нум сум, саадаг, хоромсог, гархин хуяг, бялтат, цахиур болон төөнүүр гар буу, эмээлийн их буу зэрэг түүхэн ховор эд өлгүүдийг тавьжээ.
Үзүүллэгийн 2-р танхнмд, Богд хаант монгол улсын үед холбогдох Улаан Жамсран бурханы хөрөг, XIII зууны үеэс уламжлагдаж ирсэн аравт зуут мянгатын цэргийн ноёдын дарцаг, хиур, Ардык хувьсгалыг үүсгэн санаачлагч жанжин Д.Сүхбаатарын эдэлж хэрзглэж явсан эд зүйлс, Монгол Улсык анхны маршал Г Дэмидэд Англи улсаас дурсгасан дурсгалын эмээл, Халхын голоос төрсөн баатруудын эдэлж хэрэглэж явсан эд зүйлс, БНМАУ-ын баатар Ц.Олзвойн дайны талбарт хэрэглэж байсан миномснт, БНМАУ-ын анхны баатар Ш.Гонгорын дүрэмт хувцас, наган буу, олзлогдсон япон цэргийн нуувчнаас олдсон эд зүйлс, чөлөөлөх дайны үед холбогдох түүхэн ховор гэрэл зураг болон баримт материалууд, одон медалиуд, генерал сэлэм, энх цагийн бүтээн байгуулалтын жилийн армиЙн хөгжил бэхжилтийн холбогдолтой баримтат гэрэл зураг, Монгол улсын генералуудтай холбогдох сонирхолтой үзмэрүүдийг дэлгэн үзүүлсэн байна. : Музей нь 12 төрлийн сан хөмрөгтэй ба 8000 гаруй эд өлгийн зүйлсийг хадгалан хамгаалж судлан, сургалт сурталчилгаанд ашиглаж байна. Тус музейн хөгжлийн анхны үед ажиллаж байсав ажилчид нь уран бүтээлчид байсан учраас өөрсдийн бүтээл, тэмдэглэлт ойн арга хэмжээний үед хийсэн бүтээлүүдээс сан хºмрөгийг бүрдүүлж байсан юм.Харин 1980-аад оныд ундаас музейн албан ёсны орон тоог батлан, мэргэжлнйн боловсон хүчнээр хангах болсоноор знэ үеэс эхлэн музейн сан хөмрөг жинхэкэ утгаараа хөгжиж эхэлсэн юм.
Тус музей нь пийгмийи өмнө хүлээсэн үүрэг зорилгоо биелүүлэхийн үүднээс музейн зорилго чиглэлд нийцсэн түүхэн ач холбогдолтой музейн үзмэр болж чадахуйц цаашид хадгалагдах чанар сайн, зайлшгүй шаардлагатай эд өлөг, баримт материал, гэрэл зураг цуглуулж, судалгаа бүртгэл хийж, дайнд оролцсон ахмад дайчид, тэдний гэр бүлтэй уулзах, монгол цэргийн түүхтэй холбогдох эд зүйлс тэдгээрийн тухай мэдээллийг иуглуулан, улмаар цуглуулган хамгийн олон талт үйл ажилагааг хамарсан вдэвхитэй хэлбэриЙг ашиглан, 1991 оноос эхлэн орон нутагт хийх хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын гараагаа эхлэжээ.
Монгол цэргийн музейн хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын оргил үеийг 2 үед хуваан үзэх боломжтой.
1991 -1995. Тус музей нь 1991 оны 6-р сараас орон нутагт хайгуул судалгааны ажлаа эхлэж тус онд нийт 10 удаагийн хайгуул судалгаа цуглуулгын ажлыг 12 аймаг 2 хотод зохион байгуулжээ. Музейн ажилтанууд ЗХЕШ-ын II корпусын 3-р давхарт байрлаж музей 20 хүний орон тоотой ажиллаж байсан бөгөөд шинэ захирал барилгык ажлын явц байдлыг судлаж үзээд юуны өмнө барилга захиалагчийн орон тоог музейн орон тоонд оруулахаар болжээ.
Музейгээс явуулсан хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын үеэр 1939, 1945 оны дайнд оролцсон ахмад дайчдын судалгаа, бүртгэл, анкет, карт, тэдний дурсамж яриа, дурдатгалыг соронзон хальсанд бичиж, видео бичлэг хийсэн ба тэдний эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлс, мөн эртний монгол цэргийн түүхэнд холбогдох эд зүйл, газар орныг тогтоосон төдийгүй тус музейн баримт бичиг, гэрэл зураг, дуу бичлэгийн сан хөмрөгийг баяжуулан музейн төрөл чиглэлд тохирсон эд зүйлс нипээдийг цуглуулжээ. Энэ ажлын үеэр XIII зууны үеийн эмээл сэлэм, хоромсого, казак эмээл, хазаар, цахиур буу зэрэг гэх мэт зүйлийг цуглуулж, музейн сан хөмрөгөө баяжуулжээ. 1992, 1993 оцд Сэлэнгэ, Дархан, Төв аймгийн Зуунмод, Баянхонгор, Баян-Өлгий аймгуудаар тус тус хайгуул судалгаа, цуглуулгын.ажлыг зохион байгуулсан байна. Тухайлбал: Алтанбулагсумын хувьсгалын музейгээс морин жад 2, төөнүүр буу 2, монгол хутган сэлэм 1-ийг шилжүүлэн авчээ.
1996-1999 он. Энэ үед Хэнтий, Дорнод, Халх голын чиглэлд хайгуул судалгааны ажил зохион байгуулжээ. Энэ үеэс эхлэн монгол цэргийн музейгээс зохион байгуулж буй хайгуул судалгааны ажил нь урьд өмнөх жилүүдийнхээс зорилго чиглэл хэлбэрийн хувьд өөрчлөгдөн эртний судлалын чиглэлийг барих болжээ.
1999 окд музейн археологийн хэсэг нь ШУА-ийк түүхийн хүрээлэнгийн Монгол-Америкийн хамтарсан археологийн экспидицийн бүрэлдэхүүнд хамтран ажиллаж, Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын нутаг Баянголын хөндийд малталт судалгаа хийж, хүрэл зэвсгийн үеийн дөрвөлжин булш, Хүннүгийн үеийн булш, монголын үеийн нийт 8 булш малтан шинжилж, харвуулын сумны дуут зэв, жадны төмөр хошуу, үйсэн хвромсого зэрэг цэргийн зэвсэглэлийн түүх^нд холбогдох сонирхолтой олдворууд цуглуулжзэ.
М©н 2004 онд музей нь Монгол-Америкинн хамтарсан Хануй хөндийн археологийн судалгааны төслийн багт орон ажиллаж, Архангай аймгийн Өндер-Улаан сумын Хануй багийн нутагт хайгуул, малтлагын ажлыг хийсэн нь музейн цаашдын археологи, судалгаэ, гадаадын байгууллагуудтай хамтран ажиллах боломж нээгдсэн юм.
Тус музей нь 2000 оноос саи хөмрөгийн анхан шатны бурттэл тооцоог цэгцлэн, улсын чанартай музейнүүдэд мөрдөгдөж байгаа сан хөмрөгийн журам зааврын дагуу үйл ажиллагааг явуулан хэвшүүлж, сан хөмрегийн эд өлгеө 22.4 хувиар цэмэгдүүлж 2.1 сая төгрөгийн үзмэрийг худалдан авч нийт 1795 ширхэг үзмэрийг данс э оруулсан болно.
мэдээллийн санг бүрдүүлэх зорилгоор монгол улсын 22 аймагт байдаг цэргийн түүхэнд холбогдох эд өягийн зүйлс болон цэргийн түүхэнд холбогдох дурсгалт газруудын судалгааг гаргаад байна.
Тус музейн эрдэм шинжилгээний ажилтнууд нь Цэргийн түүхийн хүрээлэигийн судлаачидтай хамтран Монгол улсад генерал цол олгож эхэлсний 60 жилийн ойг тохиолдуулан «Монголыв генералууд» гэрэл зургийн цомог бүхий намтрыи товчооны эхийг бэлтгэж хэвлүүлсэн нь судалгааны ажил болсон юм.
Монгол цэргийн музей нь орчин үеийн шаардлага ажльгН хэрэгцээ хангаж чадахуйц сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсзлээр хангагдсан байна.. Түүхэнтэмдаглэлтой болон цаг үеийК үйл явдлаар зохион байгуулж буй үзэсгэлэн, хурал зөвлөлгөөН тэмдэглэлт ойнуудын үйл явцыг камер болон дижитал аппаратаар авч зурагжуулалт хийх, СО бичих зэрэг баримтжуулалт хнйхэД-> өөрсдийн тоног техөерөмжийг ашиглан гэрэл зураг болон д авианы сан хөмрөгийг баяжуулж байна.
Мөн эдгээр төхөөрөмжөө ашиглан өөрийн музейн д танилцуулга болон сургалт сурталчилгаанд ашиглах хосгүй үн:
Сан хөмрөгийн хадгалалт хамгаалалт горимын хя байдалд шаардагдах дохиолол, термогеогрометр, чийгшүүлэгч, агааржуулагч электрон жин, гар болои хэрэглээний тоос сорогч зэргийг апгаглан үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Монгол цэргийн музейнтулгамдаж буйасуудлын нэгнь гадаад харилцааг тууштай өргөтгөн хөгжүүлэх асуудал юм. Анх 1989 онд «Бородиногийн тулалдаан» музсйтэй тохиролцон, 2 музей понарамын хооронд шууд харилцаа тогтоох тухай ярилцаж, цаашид хамтран ажиллах, харилцан турпшага солилцох тухай протоколд гарын үсэг зурсан нь Монголын Ардын Армийн музейн гадаад харилцааны албан ёсны эхлэл болсон юм. 1997 онд ОХУ-ын Москва хот дахь эх орны дайны түүхийн төв иузейтэй холбоо тогтоож үзэсгэлэн солилцох журмаар ажиллаж, мөн ОХУ-ын Кемсроев мужтай байнгын харилцаатай ажиллаж байна.
Мөн Италийн Милиан хот болон Сидней, Солонгосг гаргасан монголын музейнүүдийн хамтарсан үзэсгэлэнд өөрийн музсйн узмэрийн дээжсээс оролцуулсан ба 2005 онд Герман улсад зохиогдох «Чингис хаан ба түүний өв залгамжлагчид» сэдэвт үзэсгэлэнд оролцуулах матфиалыг бэлтгэж өгөед байна.
Тус музей нь «Цэргийн хүрээ», » зэрэг 10 орчим жуулчны баазуудтай хамтран ажилладаг. 2002 оноос эхлэн манай музсй нь харъяа нэгж байгууллагынх нь хувьд Батлан хамгаалах яамны вэб сайтад өөрийн танилиуулгыг оруулсан юм. Гадаад харилцаагаа өргөтгөхийн тулд интернэттэй холбогдох б сайггай болохоор бэлтгэл ажил хангаж байна.
ЗХУ-ын 4 удаагийн баатар Монгол улсынбаатар,маршал ГеоргийКонстантиновичЖуко] зориулсан гэр музейг Халхын голын ахмад дайчид болон т бахархан дэмжигч ард түмний санаачилга дэмжлэгээр Халхын голын дайныялалтын40жилийнойкбаярыгтохиолдуулан 1979 оны 08-р сарын 19-ний өдөр анх нээсэн юм. Одоогийн музейн байшинд Г.К-Жуков кь гэр бүлийн хамтаар 1939 оны 09-р сараас 1940 оны 05-р сар хүртэл амьдарч байсан түүхтэй билээ.
Уг музен нь эхэндээ БХЯ-ны харъяа биеэ даасан улсын чанартай музей байсан ба 1996 онд Монгол Цэргийн Музейн харъяалалд шилжүүлсэн байна. Тус музей нь Г.К.Жуковын охидууд болон ОХУ-ын элчин сайдын яам, Монгол дахь Оросын байгууллагуудтай байнга харнлцаа холбоотой ажшшаж, өөрийн музейд холбогдох баримт материал, эд өлгийн зүйлсийг цуглуулах талаар аыхаарч байна.
Г.К.Жуковьш гэр музей нь үзмэрийн 3 танхимтай. Халхын голын дайн, Аугаа эх орны дайн, Дайны дараахи жилүүд ба Г.К.Жуковын амьдрал үйл ажиллагаанд холбогдох түүхэн гэрэл зураг, баримт бичгүүд, түүний эдэлж хэрэглэж явсан эд зүйпс, Монгол, Япон улсын цэргийн түүхийн архиваас сонгож авсан урьд бичсэн захидал, гэр бүлийнхнийнх нь дурсамж,
Тус музей нь Орос, Монголын байгууллагуудтай байнгын хамтын ажиллагаатай ажилладаг ба тэдний дэмжлэг хандиваар өөрийн музейн бүрэн засвар, үзүүллэг дэглэлт, музейн тоног төхөөрөмж, иж бүрэн компьютер, орос хэл дээр хэвлэгдсэн шинэ тутам гарч буй ном хэвлэл зэргийг авч өөрийн музейг: баяжуулжñàí.
Монгол Цэргийн Мóçей. Монгол Цэргийн Музей нь мон] тийн баялаг түүхийн дурсгалт эд өлөг, баримт матсриал луулах, хадгалах. судлах, сурталчлах үүрэг зоршгг бүхий эрд нжилгээ, судалгаа-сурталчилгаа, соёлын байгууллага юм. сарын 21-ний өдрийн хурлаас Монголын Ардын Армийн музей байгуулах тухай 2 тоот тогтоол гарснаар эх үүсвэр нь тавигджээ. Улмаар 1967 онд УБИС-ийгтөгссөн В.Равсалыг МАА-ийн «Дайчин алдарын тасалгаа» нэртэй танхимын эрхлэгчээр томилон ажиллуулжээ. Б.Равсал музей байгуулах бэлтгэл ажил хийх үүрэг авч социалист орнуудын болон өөрийн армийн зэвсэг, техник, ^ цэргийн хуяцас хэрэглэл зэрэг эд өлөг цуглуулах ажлыг нилээд ИДЭВХТЭЙ ХИЙЖ ЭХЭЛЖЭЭ.
1986 оыы эхээр БХЯ, УБЗТИ-тэй хамтрзн МАА-ийн музей-понарамыи барилгын зургийн даалгавар боловсруулжээ. Энэ даалгаварыг 1986 оны 2-р сарын 12-ны өдөр БНМАУ-ын улсын төлевлөгөөний комиссык 21-р тогтоолоор баталсан байна. Энэ даалгавар ёсоор музсй-понарамын барилгын байршлыг Улаанбаатар хотын АДХ-ьш гүйцэтгэх захиргааны 1979 оны 94-р тогтоолын дагуу Улаанбаатар хотын найрамдлын районы 15-р хорооллын үйлчилгээний төвийн зуүн дэнжид байхаар заасан байв. Барилга байгууламжийн зургийг Улсын барилгын зургийн төв институт, барилгын гүйцзтгэгч байгууллагыг Барилгын Цэргийг Удирдах Ерөнхий Газар гэж заажээ. Мөн барилгын зургийг 1986 оны 9 дугээр сард бэлэн болгож батлуулах ба барилгыг 1988-1993 " онд багтаан барнхыг дээрх байгууллагуудад даалгаж, хөрөнгө оруулалтын лимитийг 38,5 сая төгрөгөөр тогтоосон юм.
МАХН-ын Төв Хорооны иарийн бичгийн дарга нарын 1987 оиыб-рсарын 1-ний өдрийнхуралдаанн 198-ртогтоолоорармийн музей-понарам байгуулах ажлын Төв комиссыг байгуулж батлажээ.
1987 оны 10-р сарын 24-ний өнгеө Маахуур толгойн баруун талд музей-понарамын барилгын суурь тавих ёслолын ажиллагааг Монголын Ардын Армийн Улс Төрийн Газрын дарга дэспэгч генерал Ж.Балжинням нээжээ. Үүний дараа музей-понарамын барилгын суурь дор доыогт Халхьш гольгн шорооны дээж, хувьсгалын өлгий нутаг Алтанбулагийн хөрсний дээжийг их бууны хонгионий хамт хүндэтгэлтэйгээр байрлуулсны дараа хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн нар үг хэлсэн байна.
1987 оны 2-р сарын 13-нд БХЯ-ны сайдын н/42 тоот тущаал гарч музейн түр орон тоог баталсан байна. Энэ тушаалаар батлагдсан анхны тур орон тооны ажилтнуудын цалин хангамжийг 1987 оны 2-р сарын 15-наас эхлэн^рмийн офицерүүдийн ордонд хариуцуулсан байна. 1989 оиы 7-р сарын 10-вы өдөр Армийн Улс ТөриЙн Газрын даргын 64 тоот тушаал гарч армийн музейн орон тоог дахин цэгцэлж баталсан байна.
МАХН-ын Төв хорооны Улс Төрийн Товчооны 1979 оиы 2-р сарын 5-ны өдрийн 48-р тогтоолын заалтыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Халхын голд «Зөвлөлт Монголын цэргийн дайчин алдрын музев» байгуулахажил 1983оноосэхэлжөрнөсөнюм. Хэдийгээрэнэмузейн ажял соелын яамны ажил байсак боловч армийхан гол үүрэг гуйцэтгэсэн билээ.
1986-1989 оны үе бол музей-понарамын барилгын асуудлыг шийдвэрлүүлж эхлүулэх, музейн сэдэчилсэн төлввлөгөө боловсруулах, музейн фонд цуглуулан бүрдүүлэх, понарамм болон музсйн зураг чимэглэлийн шийдэл гаргах, орои тоо зохион байгуулалтын асуудал шийдвэрлэж хсинхэнэ музей байгуулалтын ажлын суурь бэлтгэлийг бүх талаар хангахад чиглзгдсэн ажлын жилүуд байлаа.
БХЯ-ны сайдын 1989 оны 10 дугаар сарын 15-ны өдрийн 67 тоог тушаалаар Монголын Ардыи Армийи Төв музейн захирал гэдэг шинэ албантушаал буй болсон байна. Энэ тушаалаар МАА-ийн Төв ^зей нэртэй болжээ. 1979 оны 08-р сарыь1 19-нд нээгдсэн I .Х.Жуковын музей соёлын яамны харъяаллаас ЕХЯ-ны харъяалалд 1980 оньг 1-р сараас шилжсэн байсны дээр МАА-ийн томоохон нэптэл ангиудад «Дайчин алдрын тасалгаа»-нууд музейн хэлбэрээр байгуулагдаж, тэдгээрийг цаашид музей болгох чиглэлийг армийн комацдлал баримталж байсан улмаас тэдгээр танхим, музсйнүүдийн мзргэжлийн удирдлагыг төвлөрүүлэх зорилгоор «Монголын Ардын Армийн төв музей» гэж нэрлэсэн хэрэг байв.
Армийн төв музей 20 шахам ажилтантай болж ажилчдын хурал дзэр гарсан санал шүүмжлэлийг үндэслэя музейн ажилчдын хэсгийн зохион байгуулалтанд оруулах анхны оролдлого хийж байв. Үүнд Эрдэм шинжилгээ, сан хөмрв!-ийн хэсэг ахлагч, Интерьер сэргээн засварлалтын хэсэг, Аж ахуй санхүугийн хэсэг гэсэн бащшаар зохион байгуулжээ.
1990 онд Монгол орон зах зээлийн элнйн засагийн харилцаанд шилжин орж байсан үе байв. Энэ үйл явдалтай холбогдож музейн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө, ялангуяа панорамын сэдэв, музейн нэрийн талаар олон ургальч үзлийн үүднээс өөр өөрөөр хандах болов.
1991 оны 10.02-ны өдөр БНМАУ-ын Батлан Хамгаалах Яам, Засгийн Газрын дэргэдэх Соёл урлагийн хөгжлийн хорооны хамтарсан тушаалаар Монголын Ардын армийн Музсйг «Монгол Цэргийн Музей» хэмээн нэрлэж цэргийн музейнүүдийн тэргүүлэх музей болгохоор заасан байна. Уг музей юуны өмнө зохион байгуулалтын нилээд арга хэмжээ авч явуулсны дотор музейн боловсон хүчний асуудал байв. Үүнд музейг мэргэжлийн боловсон хүчнээр хангах, музейн ажнлтануудыг мэргэжлийн чиглэлээр нь бүлэглэж, ажилтануудын хариуцлагыг өндөржүүлэх, бие даасан бүтээлч санаачлагыг дээшлүүлэх зорилгоор доорх хэсгийн зохион байгуулалтанд шилжүүлэв.
1994-1995 онд тус музейн барклгыг ашиглалтанд оруулах хөрөнгийн эх ү^үсвэрийг олох талаар нэлээд анхаарч ажиллажээ. БХЯ-ны сайд Ш.Жадамбаа 1994 оны 5-р сарьгн 27-ны өдөр Монгол цэргийн музейн барилгыг эх үүсвэр бий болгох тухай 258 тоот тушаал гаргажээ. Монгол Цэргийн Музейн барилган ажлыг 0.22 р, 158-р ангиуд хийж гүйцэтгэсэн бөгөөд 1996 оны 3 сарын 15-нд Монгол Цэргийн музейн нээлтийн ёслолын ажиллагаа болж, анхныхаа ;лээн авсан түүхтэй юм.
Т ард түмэн ахмад дайчдын маань хүсэн хүлээсэи музей д орж, Монгол улсын соёлын түүхэнд нэгэн томоохон үйл явдал болон тэмдэглэгдсэн юм. Музейг барьж байгуулж ашиглалтанд оруулахад онцгой гавъяа зүтгэл гаргасан хүн «ол Батлан Хамгаалахынсайд Ш.Жадамбаа юм. Монгоя цэргийн музей ■ түүнийг өөрийн «Хүндэт дэвтэр»-т бичиж хүндэт өргөмжлөлөө гардуулсан'билээ.
Энэ хугацаанд Монгол Цэргийн Музей суурин болон нүүдщ үзэсгэлэнгүүдийг тогтмол ажиллуулж ирсэн юм. 1997-2000 онд хайгуул судалгааны ажил үргэлжлэн явуулав. 1997 оны 6, 7-р саруудад Хэнтий аймгийн Дадал, Биндэр, Баян-Адрага сумын нутгаар 13 хүрээний байлдаантай холбогдох газар орны хайгуулын ажлыг Цэргийн эрдэм шинжилгээний хүрэзлэнгийн цэргийн түүхийн сектортой хамтаран, 9-р сард Булган аймгийн Могод, Дашинчилэн сумын нутгаар Наху гүний тулалдаанд холбогдох газар орны хайгуулын ажлыг дангаараа явуулсан байна. Энэ ажлаар Бивдэр сумын нутаг дахь Өглөгчийн хэрмэнд тус музсйгээс анх удаа бие даасан археологийн малтлага хийж, шинэ чулуун зэвсгийн үе ба түүнээс хожуу үсийн ваарны хэлтэрхийнүүд, эртний чулуу болон шянэ чулууны үеийн зэвсэг, зэвсгийи үлдэгдэл олж авчирч байлаа. 1997 оны б-р сарын 20-ноос иөн сарын 30-ны өдрүүдэд Хэнтий аймгийн Гурванбаян, Батаифээт, Өмнөдэлгэр, Еиндэр, Баян-Адрага, Дадал суманд тус музей хээрийн судалгаа шинжилгээний ажил явуулж, 1998оны4-рсарын 14-20-ныөдрүүдэдХовдаймагтхайгуул судалгааны хэсэг ажиллуулж, 1998 онд Орхон-Уул, Булган аймагт хайгуул судзлгааны ажил хийжээ.
Сүүлийн жнлуүдэд музейн үндсэн үйл ажиллагаа болох үзүүллэг сурталчилгаа, сан хөмрөгийн баяжилт, хадгалалт хамгаалалтаид голлон анхаарч, музсйн аюулгүй байдльгг хангах үүдяээс музейн Харуул хамгаалалтын үүргийг чангаТган, дохиолол тавих, музейн өнгө зүсийг сайжруулах зорилгоор дотор гадна их засварын ажил, ^узсйн үндсэн үйл ажиллагааны орлогоос гадна бис даан олох орлогынэхүүсвэрийгнэмэгдүүлэхийн чиглэлийг баримталж байна. Мен гадаад дотоодын иргэдэд ©өрийи музейн үйл ажиллагааг сурталчилан таниулах талаар анхаарч байна.
Монгол Цэргийн Музейн нь БХЯ-НЫ харъяа аж ахуйн нэгж байгууллагуудын нэг бөгөөд яамнаас баталсан бүтэц орон тооны дагуу үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулж байна. Өдгөө тус музей нь удирдлага-санхүү, музейн алба, аж ахуй-үйлчилгээ болон Г.К.Жуковын музей гэсэн бүтэщ-эй юм.
*Музейн нь байнгын үзүүллэгийн 2 танхимтай ба гадна баруун зүүн жигүүрт Ш1 талбайд цэргийы зэвсэг техникүүдийг дэлгэн үзүүддэг.
Үзүүллэгийн нэгдүгээр танхимд хүрлийн үед холбогдох ан агнуур болон зэр завсгийн зориулалттай хүрэл хутганууд, МЭӨIII-I зууны үед холбогдох нумны ясан наалт, төрөл бүрнйн сумны төмөр зэвүүд, XIII зууны үед холбогдох хотгор илд, сөргөө, галт бөмбөг, хүрэл галт буу, монгол цэргийн нум сум, саадаг, хоромсог, гархин хуяг, бялтат, цахиур болон төөнүүр гар буу, эмээлийн их буу зэрэг түүхэн ховор эд өлгүүдийг тавьжээ.
Үзүүллэгийн 2-р танхнмд, Богд хаант монгол улсын үед холбогдох Улаан Жамсран бурханы хөрөг, XIII зууны үеэс уламжлагдаж ирсэн аравт зуут мянгатын цэргийн ноёдын дарцаг, хиур, Ардык хувьсгалыг үүсгэн санаачлагч жанжин Д.Сүхбаатарын эдэлж хэрзглэж явсан эд зүйлс, Монгол Улсык анхны маршал Г Дэмидэд Англи улсаас дурсгасан дурсгалын эмээл, Халхын голоос төрсөн баатруудын эдэлж хэрэглэж явсан эд зүйлс, БНМАУ-ын баатар Ц.Олзвойн дайны талбарт хэрэглэж байсан миномснт, БНМАУ-ын анхны баатар Ш.Гонгорын дүрэмт хувцас, наган буу, олзлогдсон япон цэргийн нуувчнаас олдсон эд зүйлс, чөлөөлөх дайны үед холбогдох түүхэн ховор гэрэл зураг болон баримт материалууд, одон медалиуд, генерал сэлэм, энх цагийн бүтээн байгуулалтын жилийн армиЙн хөгжил бэхжилтийн холбогдолтой баримтат гэрэл зураг, Монгол улсын генералуудтай холбогдох сонирхолтой үзмэрүүдийг дэлгэн үзүүлсэн байна. : Музей нь 12 төрлийн сан хөмрөгтэй ба 8000 гаруй эд өлгийн зүйлсийг хадгалан хамгаалж судлан, сургалт сурталчилгаанд ашиглаж байна. Тус музейн хөгжлийн анхны үед ажиллаж байсав ажилчид нь уран бүтээлчид байсан учраас өөрсдийн бүтээл, тэмдэглэлт ойн арга хэмжээний үед хийсэн бүтээлүүдээс сан хºмрөгийг бүрдүүлж байсан юм.Харин 1980-аад оныд ундаас музейн албан ёсны орон тоог батлан, мэргэжлнйн боловсон хүчнээр хангах болсоноор знэ үеэс эхлэн музейн сан хөмрөг жинхэкэ утгаараа хөгжиж эхэлсэн юм.
Тус музей нь пийгмийи өмнө хүлээсэн үүрэг зорилгоо биелүүлэхийн үүднээс музейн зорилго чиглэлд нийцсэн түүхэн ач холбогдолтой музейн үзмэр болж чадахуйц цаашид хадгалагдах чанар сайн, зайлшгүй шаардлагатай эд өлөг, баримт материал, гэрэл зураг цуглуулж, судалгаа бүртгэл хийж, дайнд оролцсон ахмад дайчид, тэдний гэр бүлтэй уулзах, монгол цэргийн түүхтэй холбогдох эд зүйлс тэдгээрийн тухай мэдээллийг иуглуулан, улмаар цуглуулган хамгийн олон талт үйл ажилагааг хамарсан вдэвхитэй хэлбэриЙг ашиглан, 1991 оноос эхлэн орон нутагт хийх хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын гараагаа эхлэжээ.
Монгол цэргийн музейн хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын оргил үеийг 2 үед хуваан үзэх боломжтой.
1991 -1995. Тус музей нь 1991 оны 6-р сараас орон нутагт хайгуул судалгааны ажлаа эхлэж тус онд нийт 10 удаагийн хайгуул судалгаа цуглуулгын ажлыг 12 аймаг 2 хотод зохион байгуулжээ. Музейн ажилтанууд ЗХЕШ-ын II корпусын 3-р давхарт байрлаж музей 20 хүний орон тоотой ажиллаж байсан бөгөөд шинэ захирал барилгык ажлын явц байдлыг судлаж үзээд юуны өмнө барилга захиалагчийн орон тоог музейн орон тоонд оруулахаар болжээ.
Музейгээс явуулсан хайгуул судалгаа, цуглуулгын ажлын үеэр 1939, 1945 оны дайнд оролцсон ахмад дайчдын судалгаа, бүртгэл, анкет, карт, тэдний дурсамж яриа, дурдатгалыг соронзон хальсанд бичиж, видео бичлэг хийсэн ба тэдний эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлс, мөн эртний монгол цэргийн түүхэнд холбогдох эд зүйл, газар орныг тогтоосон төдийгүй тус музейн баримт бичиг, гэрэл зураг, дуу бичлэгийн сан хөмрөгийг баяжуулан музейн төрөл чиглэлд тохирсон эд зүйлс нипээдийг цуглуулжээ. Энэ ажлын үеэр XIII зууны үеийн эмээл сэлэм, хоромсого, казак эмээл, хазаар, цахиур буу зэрэг гэх мэт зүйлийг цуглуулж, музейн сан хөмрөгөө баяжуулжээ. 1992, 1993 оцд Сэлэнгэ, Дархан, Төв аймгийн Зуунмод, Баянхонгор, Баян-Өлгий аймгуудаар тус тус хайгуул судалгаа, цуглуулгын.ажлыг зохион байгуулсан байна. Тухайлбал: Алтанбулагсумын хувьсгалын музейгээс морин жад 2, төөнүүр буу 2, монгол хутган сэлэм 1-ийг шилжүүлэн авчээ.
1996-1999 он. Энэ үед Хэнтий, Дорнод, Халх голын чиглэлд хайгуул судалгааны ажил зохион байгуулжээ. Энэ үеэс эхлэн монгол цэргийн музейгээс зохион байгуулж буй хайгуул судалгааны ажил нь урьд өмнөх жилүүдийнхээс зорилго чиглэл хэлбэрийн хувьд өөрчлөгдөн эртний судлалын чиглэлийг барих болжээ.
1999 окд музейн археологийн хэсэг нь ШУА-ийк түүхийн хүрээлэнгийн Монгол-Америкийн хамтарсан археологийн экспидицийн бүрэлдэхүүнд хамтран ажиллаж, Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын нутаг Баянголын хөндийд малталт судалгаа хийж, хүрэл зэвсгийн үеийн дөрвөлжин булш, Хүннүгийн үеийн булш, монголын үеийн нийт 8 булш малтан шинжилж, харвуулын сумны дуут зэв, жадны төмөр хошуу, үйсэн хвромсого зэрэг цэргийн зэвсэглэлийн түүх^нд холбогдох сонирхолтой олдворууд цуглуулжзэ.
М©н 2004 онд музей нь Монгол-Америкинн хамтарсан Хануй хөндийн археологийн судалгааны төслийн багт орон ажиллаж, Архангай аймгийн Өндер-Улаан сумын Хануй багийн нутагт хайгуул, малтлагын ажлыг хийсэн нь музейн цаашдын археологи, судалгаэ, гадаадын байгууллагуудтай хамтран ажиллах боломж нээгдсэн юм.
Тус музей нь 2000 оноос саи хөмрөгийн анхан шатны бурттэл тооцоог цэгцлэн, улсын чанартай музейнүүдэд мөрдөгдөж байгаа сан хөмрөгийн журам зааврын дагуу үйл ажиллагааг явуулан хэвшүүлж, сан хөмрегийн эд өлгеө 22.4 хувиар цэмэгдүүлж 2.1 сая төгрөгийн үзмэрийг худалдан авч нийт 1795 ширхэг үзмэрийг данс э оруулсан болно.
мэдээллийн санг бүрдүүлэх зорилгоор монгол улсын 22 аймагт байдаг цэргийн түүхэнд холбогдох эд өягийн зүйлс болон цэргийн түүхэнд холбогдох дурсгалт газруудын судалгааг гаргаад байна.
Тус музейн эрдэм шинжилгээний ажилтнууд нь Цэргийн түүхийн хүрээлэигийн судлаачидтай хамтран Монгол улсад генерал цол олгож эхэлсний 60 жилийн ойг тохиолдуулан «Монголыв генералууд» гэрэл зургийн цомог бүхий намтрыи товчооны эхийг бэлтгэж хэвлүүлсэн нь судалгааны ажил болсон юм.
Монгол цэргийн музей нь орчин үеийн шаардлага ажльгН хэрэгцээ хангаж чадахуйц сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсзлээр хангагдсан байна.. Түүхэнтэмдаглэлтой болон цаг үеийК үйл явдлаар зохион байгуулж буй үзэсгэлэн, хурал зөвлөлгөөН тэмдэглэлт ойнуудын үйл явцыг камер болон дижитал аппаратаар авч зурагжуулалт хийх, СО бичих зэрэг баримтжуулалт хнйхэД-> өөрсдийн тоног техөерөмжийг ашиглан гэрэл зураг болон д авианы сан хөмрөгийг баяжуулж байна.
Мөн эдгээр төхөөрөмжөө ашиглан өөрийн музейн д танилцуулга болон сургалт сурталчилгаанд ашиглах хосгүй үн:
Сан хөмрөгийн хадгалалт хамгаалалт горимын хя байдалд шаардагдах дохиолол, термогеогрометр, чийгшүүлэгч, агааржуулагч электрон жин, гар болои хэрэглээний тоос сорогч зэргийг апгаглан үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Монгол цэргийн музейнтулгамдаж буйасуудлын нэгнь гадаад харилцааг тууштай өргөтгөн хөгжүүлэх асуудал юм. Анх 1989 онд «Бородиногийн тулалдаан» музсйтэй тохиролцон, 2 музей понарамын хооронд шууд харилцаа тогтоох тухай ярилцаж, цаашид хамтран ажиллах, харилцан турпшага солилцох тухай протоколд гарын үсэг зурсан нь Монголын Ардын Армийн музейн гадаад харилцааны албан ёсны эхлэл болсон юм. 1997 онд ОХУ-ын Москва хот дахь эх орны дайны түүхийн төв иузейтэй холбоо тогтоож үзэсгэлэн солилцох журмаар ажиллаж, мөн ОХУ-ын Кемсроев мужтай байнгын харилцаатай ажиллаж байна.
Мөн Италийн Милиан хот болон Сидней, Солонгосг гаргасан монголын музейнүүдийн хамтарсан үзэсгэлэнд өөрийн музсйн узмэрийн дээжсээс оролцуулсан ба 2005 онд Герман улсад зохиогдох «Чингис хаан ба түүний өв залгамжлагчид» сэдэвт үзэсгэлэнд оролцуулах матфиалыг бэлтгэж өгөед байна.
Тус музей нь «Цэргийн хүрээ», » зэрэг 10 орчим жуулчны баазуудтай хамтран ажилладаг. 2002 оноос эхлэн манай музсй нь харъяа нэгж байгууллагынх нь хувьд Батлан хамгаалах яамны вэб сайтад өөрийн танилиуулгыг оруулсан юм. Гадаад харилцаагаа өргөтгөхийн тулд интернэттэй холбогдох б сайггай болохоор бэлтгэл ажил хангаж байна.